Madera de júcaro

Llevo ya un tiempo intentando exprimir los recuerdos de mi generación en lo referente al juego del peón en Ferrol. Mi memoria nunca ha sido muy buena y no consigo recordar todos los detalles del asunto.
Resumidamente: en ferrolano el chisme que da vueltas se llama peón, ni peonza ni buxaina: peón. La punta se llama horrón (u orrón?) y puede ser de bola, de lanza o de tope (el más fetén). El pirulo de arriba, donde se inicia el atado de la cuerda, se llama virolusa (que palabra más bonita). Bailar un peón al revés es bailarlo a la virolusa.
Los comprados podían ser de madera o de plástico, con puntas de bola y de lanza. Los peones gordos de madera de mala calidad y punta de bola eran las populares patatas (los más baratos).
Los peones artesanales eran los mejores. Ellos conformaban la élite del juego. Estaban hechos por los maestros torneros de Astano, Bazán o Fenya. Los materiales más nobles eran el boje (boj) y el júcaro (una madera antillana usada en los barcos, negra y muy dura).
Solo con estos peones (con su horrón de tope, también torneado por el sector naval) era posible conseguir la gloria: partir el peón de otro niño jugando al corro.
Si hay algún lector ferrolano de mi generación quizás pueda responder a estas preguntas:
- Es horrón u orrón?
- Había más juegos aparte del corro? cuales eran las reglas del corro?
- Los peones artesanales tenían un nombre en concreto?
Cualquier comentario o apunte al respecto de este tema será agradecido.

recoñezo a miña total falla de coñecementos peoniles….pero porque non sacar unha parte específica de xogos tradicionales da nosa infancia..quen non lembra o “arribafacu” ou o “clavo” ou o meu favorito …as canicas(de donde eran moi recoñecidas as de aceiro dos rodamentos)
Uns anos atrás, saiu ca voz un libro de xogos populares que recopilaba os máis significativos, dito traballo pertencía a unha tese doutoural, creo que ainda se pode atopar polas librerias.
Por certo, o libro foi feito por un profesor de lingua galega do instituto de melide entre outros e creo que teñen formada unha asociación de xogos tradicionais que se presta a ir ós concellos que o chaman a xogar cos rapaces e ensinarlles os distintos aparellos. A verdade creo que é unha experiencia moi gratificante e enriquecedora, recoméndocho.
No corro (en Vigo), tiñas que apostar un “trompo”, normalmente unha patata (incluso un desdes de plástico) para poder xogar. As apostas poñíanse no medio, e tiñas que lanzar para guindalas fora do corre e así quedar con elas.
Eso era o básico. Logo chegaban os diferentes casos, como que se o trompo que tirabas non chegaba a saír do corro, pois tiña que quedar como aposta no centro do corro (dependendo do acordado, deixábase sustituílo caído por unha patata).
Cando un trompo todavía andaba danzando sen saír do corro, podíase guindar lanzando outro fora e o dono debíache un trompo máis.
Se lanzabas e partías un trompo, pois non lembro ben, pero creo que tiñas dereito a dous trompos da aposta.
Esto é do que me lembro máis ou menos, se hai máis colaboracións, podemo-lo ampliar ;)
Eu todavía conservo 4 peóns que me fixo o meu avó, traballador de Bazán e, coma non, torneiro: 2 de buxo,1 de júcaro e 1 de aluminio con punta de aceiro dobre feito co primeiro torno de aluminio que tivo a factoría. Pesa coma o demo, pero nunca ninguén lle deu feito máis ca arañazos superficiais.
Eu me acordo de HUEVO-PICO-ARAÑA…
Cantas espaldas se teñen roto daquela!!!
Huevo/pico/araña en Ferrol viña sendo picos/porros/tainas, pero xógo se chamaba “Arriba Facus”. Por ahí adiante se lle chama “xogar ás lombas”.
Creo que se escribe horrón (a veces ferrón)
Además del corro, en Esteiro (Ferrol) jugábamos a “presidio o buen sitio”. No recuerdo si este era el nombre del juego, pero antes de empezar, los tiradores preguntábamos al que pandaba ¿a presidio o a buen sitio?. Si elegía buen sitio, tirábamos contra la pinacha del que pandaba y si esta quedaba con el horrón hacia arriba (desafiaba) le machacábamos la pinacha con un pedrusco. Si elegía a presidio, los tiradores llevábamos la pinacha hacia algún sitio muy malo por ejemplo una alcantarilla, donde la pinacha se daba por perdida.
Este juego no era tan cruel como parece, porque lo que se condenaba era una pinacha, un peón de pino baato y de la peor calidad, sin virulusa, con horrón de bola, etc., es decir, un peón sin valor.
Espero haber estimulado la memoria de Xaime. Saludos
Eu lembro algo mui semelhante ao que di o iago.
BorjaRS, o teu avó segue usando o torno? Ou sabes dalgum outro artesám que faga pions como os que dis? (de buxo, júcaro, caoba… e com ferrom de tope)
Donde poderia atopar un tronco de buxo??? Necesitoo para facer bolas desa madeira, duns 16 centimetros.
Com todo o carinho, e sem maldade:
Como sodes os de Ferrol!!
Mira que chamar-lhe “orrón” ou “horrón” ao FERROM.
Se se vê que é de ferro.
Menos mal que Ferrol sigue sendo Ferrol e nom Horrol!!
Outras partes do piom som o prato e a barriga.
Interessante.
Graças.